26. ROCZNICA ŚMIERCI JERZEGO GIEDROYCIA



Jerzy Giedroyc zmarł w Maisons-Laffitte 14 września 2000 r. o g. 23.30. 

Decyzją Senatu RP obchodzimy Rok Jerzego Giedroycia, z tej okazji w wielu miejscach trwają lub są zaplanowane wystawy i konferencje, powstają publikacje, a nawet "kompozycja kolektywna" w ramach festiwalu Warszawska Jesień. Staramy się trzymać rękę na pulsie i informować o tym kto i gdzie przyczynia się do pielęgnowania pamięci o Redaktorze. 



Wydarzenia trwające:

     W Muzeum Historii Polski w Warszawie trwa ogólnopolski konkurs na materiały edukacyjne „Lekcje o Kulturze”. Rozstrzygnięcie Konkursu nastąpi do 25 września 2026 r. Uroczystość wręczenia nagród odbędzie się w siedzibie Muzeum Historii Polski 8 października 2026 r.

     W Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie trwa wystawa Jestem zwierzęciem politycznym. Jerzy Giedroyc i „Kultura” 1947–2000”. Na wystawie - będzie czynna do końca października - prezentowane są m.in. niepublikowane wcześniej materiały z archiwum Instytutu Literackiego, ukazujące rolę Redaktora w życiu intelektualnym i politycznym XX wieku. Wystawie towarzyszy katalog.  Więcej o wystawie 

     Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wesoła m.st. Warszawy zaprasza do obejrzenia wystawy „Redaktor Jerzy Giedroyć – Architekt Wolności”. Wystawa będzie czynna do końca września. Więcej o wystawie



Wydarzenia zaplanowane:

     11 września 2026 r. o g. 18.30 - wernisaż wystawy „Wyspy wolności” w Bibliotece Polskiej w Paryżu. W trakcie wieczoru odbędzie się rozmowa Piotra Kłoczowskiego – Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie z Guillaumem Grosem – Uniwersytet w Tuluzie 2 i Mikołajem Nowakiem-Rogozińskiego (niezależny badacz) Więcej o wystawie 

     15 września w Instytucie Sztuki PAN, (ul. Długa 26 w Warszawie)

zaplanowany jest wernisaż wystawy Muzycy w kręgu paryskiej „Kultury”. 

Wystawa będzie czynna od 16 września do 30 października. Więcej o wystawie. 

     Nazwiska autorów i tytuły nominowanych książek w 26. edycji Nagrody im. Jerzego Giedroycia Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie zostaną ogłoszone 14 września. Laureatów poznamy podczas uroczystości inauguracji roku akademickiego 2026/2027.

     W ostatniej dekadzie września, na Placu Józefa  PIłsudskiego w Warszawie, na płocie okalającym prace archeologiczne Pałacu Saskiego zostanie pokazana wystawa poświęcona Jerzemu Giedroyciowi i Bibliotece Kultury. Szczegóły niebawem. 

     Archipelag Giedroyc. Wykonanie kompozycji kolektywnej w ramach Warszawskiej Jesieni. Arkady Kubickiego w Warszawie 17 września. 

     8 października, w Muzeum Historii Polski w Warszawie odbędzie się Dzień Jerzego Giedroycia. W jego ramach obędą się spotkania edukacyjne dla młodzieży oraz debata poświęconą życiu, działalności i dziedzictwu Jerzego Giedroycia.

     10 października w Muzeum II Wojny w Gdańsku, Dzień poświęcony Jerzemu Giedroyciowi i Józefowi Czapskiemu. W programie: wernisaż wystawy czasowej, poświęconej założycielom Instytutu Literackiego, wykład wprowadzający Erica Karpelesa, panele seminaryjne, promocja korespondencji Jerzego Giedroycia z Józefem Czapskim w opracowaniu Rafała Habielskiego. Szczegóły niebawem. 

     W dniach 19–23 października 2026 r. w ramach krakowskiego Festiwalu Conrada odbędzie się cykl debat i spotkań poświęconych Jerzemu Giedroyciowi oraz twórcom związanym z paryską „Kulturą”. Program obejmie debatę „Żyć to wzniecać paradoksy”, poświęconą 75. rocznicy publikacji „Człowieka zbuntowanego” Alberta Camusa, a także cykl „Rozmowy Ludzi «Kultury»”, prezentujący sylwetki Mariana Pankowskiego, Leo Lipskiego, Jerzego Stempowskiego i Zygmunta Haupta.

Szczegóły: conradfestival.pl

     7 listopada w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku zostanie wręczona Białoruska Nagroda Literacka im. Jerzego Giedroycia, przyznawana za najlepszą książkę prozatorską. Jest to największe niezależne wyróżnienie dla literatury białoruskiej. W tym roku nagroda zostanie wręczona po raz piętnasty. Organizatorem jest białoruski PEN Club.

     7-8 listopada Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn) oraz działający przy nim Ośrodek Badań Dziedzictwa Emigracji Polskiej, we współpracy z Katedrą Literatury Polskiej i Rosyjskiej Wydziału Literaturoznawstwa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, zapraszają do wzięcia udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej Ludzie „Kultury”, która odbędzie się online. Szczegóły: Międzynarodowa Konferencja Naukowa Ludzie „Kultury”

     25-28 listopada w Instytucie Polskim w Rzymie oraz w Neapolu (w Università degli Studi di Napoli L'Orientale) planowana jest konferencja oraz wystawa poświęcone 80. rocznicy powstania Instytutu Literackiego. Program niebawem. 



Uwaga!. Lista jest niepełna. Bardzo prosimy o informowanie nas o wszelkich inicjatywach upamiętnienia Redaktora i jego dziedzictwa: kultura@kultura.fr



Na fot. Jerzy Giedroyc w swym gabinecie, lata 50. XX. w., fot. Henryk Giedroyc

NASZE WYDAWNICTWA

Niebawem, nakładem Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura ukaże się wznowienie tomu Barbary Toruńczyk Rozmowy w Maisons-Laffitte 1981 r. - wywiady z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz.

Dziedzictwo „Kultury” paryskiej i jej twórcy jest i pozostanie przedmiotem gorących sporów. Jerzy  Giedroyc, jako redaktor polityk, dotykał spraw permanentnie kontrowersyjnych, wciąż nierozstrzygniętych, irytujących i bolesnych. Rozmowy Barbary Toruńczyk z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz, bezcenną współpracowniczką Redaktora, są dopełnieniem Autobiografii na cztery ręce, opracowanej przez Krzysztofa Pomiana. To także fotografia mapy intelektualnej Redaktora sporządzona w 1981 roku. Był to rok wielkich nadziei, lęków i poszukiwań wyjścia z sytuacji bezwyjściowej. Ten moment historyczny pozwala zrozumieć wielkość wizji historycznej Redaktora, ale pozwala też uchwycić niektóre słabości działalności politycznej tego niezwykłego człowieka.

Adam Michnik (fragment wstępu) 

Książka po raz pierwszy ukazała się nakładem Fundacji Zeszytów Literackich w 2006 r.



Wznawiamy jedną z pierwszych, zapomnianych książek wydanych w Instytucie Literackim jeszcze w Rzymie, w 1947 r.

Passeggiata. Szkice włoskie Jana Bielatowicza to zbior esejów, które miały żołnierzom polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, będącym wciąż we Włoszech, nieco przybliżyć ten kraj, jego obyczaje i mentalność. W szkicach znajdujemy trochę historii, i ówczesnej powojennej rzeczywistości. Dużo jest o winie i o jedzeniu, o Włochach, o włoskich miastach i rzymskich ulicach, których nazwy autor przetłumaczył na język polski, co jest sporą osobliwością. 



Wznawiamy polsko-francuski album To tylko zabawa - Henryk Giedroyć, fotografie z Maisons-Laffitte i okolic w układzie, opracowaniu i z przedmową Stanisława Mancewicza.

Opracowanie graficzne Krzysztof Rumowski.

Pierwsze wydanie ukazało się w 2020 r.











Wszystkie książki ukazują się nakładem Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura. Wydaliśmy je dzięki dofinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach programu WABIM 2026.

"ARCHIPELAG GIEDROYC" NA WARSZAWSKIEJ JESIENI

W programie 69. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” znalazło się wydarzenie specjalne, spektakl audiowizualny Archipelag Giedroyc. Kompozycja kolektywna Archipelag Giedroyć powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura. Wydarzenie nawiązuje do Roku Jerzego Giedroycia. Zostanie zaprezentowane 17 września o g. 19.30 w przeddzień Koncertu Inauguracyjnego Warszawskiej Jesieni w Arkadach Kubickiego Zamku Królewskiego, jako wydarzenie specjalne Festiwalu. Więcej o Archipelagu Giedroyc

WYSTAWY JÓZEFA CZAPSKIEGO

      W warszawskiej galerii aTak  - ul. Mazowiecka 11/38 - czynna jest wystawa Uchwycić życie, zestawiająca szkice, rysunki i obrazy Zbysława Marka Maciejewskiego z podobnymi pracami Józefa Czapskiego. Wystawie - będzie czynna do 26 września - towarzyszy katalog, do kupienia na stronie galerii aTak. 



      W Muzeum Archidiecezji Warszawskiej - ul. Dziekania 1 - czynna jest wystawa Józef Czapski: L’Humanité / Ludzkość. Rysunek i malarstwo z kolekcji MAW. Wystawa będzie czynna do 29 listopada.

Więcej o wystawie. 



      18 września w krakowskim Muzeum Narodowym zostanie otwarta wystawa Oblicza Czapskiego­. Będzie ją można oglądać do 31 stycznia 2027. Więcej o wystawie



      Instytut Polski w Berlinie zaprezentuje wystawę Józefa Czapskiego „Esencje codzienności”. Zostaną pokazane prace z kolekcji Michaela Popiela de Boisgelin z Kurozwęk, z kolekcji rodzinnych i Muzeum Narodowego w Krakowie.

Wernisaż odbędzie się 1 października o g. 19, wystawa będzie czynna do 27 listopada. Miejsce: Galeria Instytutu Polskiego w Berlinie, Burgstr. 27.

Więcej o wystawie

NOWE KSIĄŻKI

W łódzkiej serii Jerzy Giedroyc i... ukazującej się w ramach współpracy Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura i Uniwersytetu Łódzkiego, ukazała się (na razie wersji elektronicznej) antologia ABC polityki "Kultury" w opracowaniu Sławomira M. Nowinowskiego.  

Wydanie nowej antologii tekstów „Kultury” wydaje się nakazem chwili, zwłaszcza że wykuwane na jej łamach idee coraz częściej w przestrzeni publicznej ukazywane są w krzywym zwierciadle lub wręcz dezawuowane. Obrona ich zaś nierzadko polega na mnożeniu frazesów, gdyż zdobyty ongiś materiał dowodowy dawno ulotnił się z pamięci. Zarówno poszukujący prawdy, jak i pragnący jedynie wyrobić sobie własną opinię na sporne kwestie muszą mieć możliwość sięgnięcia bezpośrednio do źródeł, dzięki którym poznają główne elementy linii „Kultury”, przytoczone na ich uzasadnienie argumenty, wreszcie sposoby ich artykułowania. Nie da się przewidzieć, co jeszcze może wyniknąć z tej lektury. Pozostanie po niej jedynie wspomnienie lekcji poglądowej z zakresu politycznej retoryki? Skutkować będzie sięgnięciem po następne tomy traktujące o sprawach roztrząsanych w środowisku skupionym wokół Jerzego Giedroycia? Skłoni do namysłu nad kondycją współczesnej Rzeczypospolitej? Da asumpt do podjęcia działań na rzecz jej poprawy? Wszystkie scenariusze są możliwe. „Duch tchnie, kędy chce...” (ze wstępu). (Więcej o książce)

Wersja drukowana ma się pojawić 12 września.



Nakładem lubelskiego Wydawnictwa Warsztaty Kultury ukazał się tom autorstwa Łukasza Marcińczaka Odyseusze z Maisons-Laffitte. Duchowe portrety autorów „Kultury” paryskiej. 

Książka stanowi zbiór dziesięciu esejów poświęconych autorom związanym z „Kulturą”. Teksty były publikowane w kwartalniku Akcent.

- 25 września  w ramach Festiwalu Lublin Miasto Literatury, w Centrum Kultury odbędzie się spotkanie z autorem, które poprowadzi prof. Iwona Hofman. 

- 27 września podczas Lubelskich Targów Książki - (Scena w Pawilonie g.13) obędzie się spotkanie z autorem.



Nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego ukazała się biografia kompozytora, pisarza, krytyka muzycznego i działacza społecznego Zygmunta Mycielskiego autorstwa Beaty Bolesławskiej-Lewandowskiej Zygmunt Mycielski. Między muzyką a polityką. Kontakty Mycielskiego z Jerzym Giedroyciem i kręgiem jego współpracowników to istotny element życiorysu kompozytora, intelektualisty i świadka historii. Więcej o książce i spotkaniach z Autorką. 





Najnowszy zeszyt gdańskiego Przeglądu Politycznego (197/2026) jest w znacznej części poświęcony Instytutowi Literackiemu, dziedzictwu, ideom i twórcom skupionym wokół Jerzego Giedroycia. Więcej o zawartości zeszytu













Nakładem Wydawnictwa Ossolineum w serii Świadkowie Historii, ukazało się nowe, dwutomowe wydanie listów Jerzego Giedroycia z Janem Nowakiem-Jeziorańskim. Edycja obejmuje 944 listy z lat 1949–2000 ze zbiorów Ossolineum i Instytutu LIterackiego. Opracowanie i wstęp Rafała Habielskiego. Poprzednia edycja listów ukazała się w 2001 r i obejmowała lata 1952-1998.











We wrześniu nakładem Wydawnictwa Pruszyński ukaże się polskie tłumaczenie książki Charliego Englisha „Klub książki CIA”. To historia operacji kierowanej przez George'a Mindena, znana jako „program książkowy CIA”. Jej celem było inspirowanie sprzeciwu w bloku sowieckim za pomocą literatury. Minden wysłał na Wschód dziesięć milionów egzemplarzy zakazanych tytułów, jest to też historia działalności m.in. Mirosława Chojeckiego. 

KONFERENCJA W RZESZOWIE 

W dniach 28-29 września Instytut Polonistyki i Dziennikarstwa Uniwersytetu Rzeszowskiego zaprasza na Międzynarodową Konferencję Naukową Przerwane narracje, odzyskane głosy. Polskie pisarki emigracyjne w walce o widzialność. 

Celem konferencji jest przywrócenie należnego miejsca twórczości polskich autorek, tworzących poza krajem – często w warunkach marginalizacji lub przymusowego milczenia. Ich głosy, rozproszone w archiwach, prywatnych listach, prasie emigracyjnej i niepublikowanych rękopisach, stanowią ważną część historii literatury polskiej, choć wciąż pozostają słabo obecne w czytelniczym kanonie. W programie konferencji jest wystąpienie Anny Bernhardt Pisarki w archiwum w Maisons-Laffitte. 

4 września – siódma rocznica śmierci Floriana Śmieji 8 września  – 23. rocznica śmierci Jerzego Bonieckiego 10 września  – 63. rocznica śmierci Czesława Straszewicza   10 września  – 35. rocznica śmierci Jana Józefa Lipskiego 10 września  – 52. rocznica śmierci Melchiora Wańkowicza 14 września  – 26. rocznica śmierci Jerzego Giedroycia  15 września  – 23. rocznica śmierci Stefanii Kossowskiej  20 września – szósta rocznica śmierci Ewy Berberyusz  24 września  – 112. rocznica urodzin Andrzeja Panufnika   25 września  – 16. rocznica śmierci Kazimierza Romanowicza   26 września  – 120. rocznica urodzin Józefa Lubańskiego  27 września  – 35. rocznica śmierci Stefana Kisielewskiego 29 września – 69. rocznica śmierci Anatola Muhlsteina

X. EDYCJA KONKURSU IM. WOJCIECHA SIKORY

Trwa X. Edycja Konkursu Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura i Fundacji Kultury Paryskiej im. Wojciecha Sikory na najlepsze prace doktorskie i magisterskie, związane tematycznie z historią i dorobkiem Instytutu Literackiego w Paryżu. Autorów prac bardzo zachęcamy do wzięcia udziału, opiekunów naukowych i wszystkich, którym leży na sercu rozwój badań nad historią Instytutu Literackiego prosimy o jak najszersze udostępnianie informacji o Konkursie.

Prace obronione w latach 2025-2026 mogą być nadsyłane do końca 2026 roku. Regulamin konkursu znajduję się TUTAJ

NASZE PROJEKTY 







































__________________



Stowarzyszenie Instytut Literacki Kultura uzyskało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu rządowego Wspieranie Archiwów, Bibliotek i Muzeów poza Krajem 2026 na zadanie pn. Instytut Literacki KULTURA - opieka i popularyzacja zbiorów. W ramach zadania realizowane będą m.in.: działania z zakresu konserwacji i zabezpieczenia zbiorów, digitalizacji, prace wydawnicze oraz udostępniania zbiorów w portalu www.kulturaparyska.com.

Całkowita wartość projektu: 1 182 500,00 zł

Całkowita kwota dofinansowania: 1 182 500,00 zł









__________________



Fundacja Kultury Paryskiej uzyskała dofinansowani z Kancelarii Senatu kwocie 200 000 zł na realizację zadania publicznego pn.: Wybrane działania programowe Instytutu Literackiego KULTURA w 2026 r.. Projekt finansowany jest w ramach Konkursu Senat-Polonia 2026 dotyczącego opieki nad Polonią i Polakami za granicą i obejmie m.in. działania wydawnicze, digitalizację oraz działania

promocyjno-informacyjne.

Całkowita wartość projektu: 215 500 zł

Całkowita kwota dofinansowania: 200 000 zł

JAK DOJECHAĆ 

W Maisons-Laffitte zatrzymują się pociągi linii RER A (np. z Châtelet–Les Halles) i linii L (z dworca Saint-Lazare). Rozkłady jazdy oraz aktualną sytuację (remonty, awarie, strajki) można sprawdzić na stronie ratp.fr.

Ze stacji do domu Instytutu można podjechać autobusem linii 6 lub 2 (trzeba wysiąść na przystanku Rue de Romilly). Z dworca idzie się ok.15-20 min.

Adres: 91 av. de Poissy, Le Mesnil-le-Roi. Tel. +33 1 30 71 72 49.

Dom można zwiedzać codziennie (prócz weekendów) w g.10.30 -12.30 i od 14-17. koniecznie po wcześniejszym umówieniu wizyty.